muw.official (Duri to Commerce : การยกระดับนวัตกรรมสิ่งทอหมุนเวียนจากเศษเหลือทิ้งเปลือกทุเรียนสู่สิ่งทอสมรรถนะสูงในตลาดอุตสาหกรรมแฟชั่นยั่งยืน)

มนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร ์

ปัจจุบันประเทศไทยยังคงมีความเหลื่อมล้ำในหลากหลายมิติ ทั้งในเรื่องของความขาดแคลนที่ยังคงเป็นประเด็นท้าทายในการยกระดับการพัฒนาเพื่อให้ประชาชนมีรายได้เพิ่มสูงขึ้นอย่างยั่งยืน และขณะเดียวกันการรณรงค์ส่งเสริมการรักษาและฟื้นฟูทรัพยากรธรรมชาติอย่างบูรณาการเพื่อการพัฒนาประเทศถือเป็นอีกปัจจัยหนึ่งที่สำคัญอันจะส่งผลให้ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมของประเทศถูกนำไปใช้ประโยชน์ได้อย่างคุ้มค่ามากที่สุด สอดคล้องกับ (ร่าง) แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคม ฉบับที่ 13 พ.ศ. 2566 - 2570 ในมิติภาคการผลิตและบริการเป้าหมายหมุดหมายที่ 1 ว่าด้วยเรื่องของไทยเป็นประเทศชั้นนำด้านสินค้าเกษตรและเกษตรแปรรูปมูลค่าสูง และในมิติด้านความยั่งยืนของทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ในหมุดหมายที่ 10 ว่าด้วยเรื่องของไทยมีเศรษฐกิจหมุนเวียนและสังคมคาร์บอนต่ำ (สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติสำนักนายกรัฐมนตรี, 2565) และในส่วนของยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี พ.ศ.2561 – 2580 ว่าด้วยการสร้างความสามารถในการแข่งขัน (การเกษตรสร้างมูลค่า) ด้านการสร้างโอกาสและความเสมอภาคทางสังคม (การเพิ่มขีดความสามารถของชุมชนท้องถิ่นในการพึ่งตนเองและการจัดการตนเอง) และด้านการสร้างการเติบโตบนคุณภาพชีวิตที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม (สังคมเศรษฐกิจ - สีเขียว) (สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ, 2561) เหล่านี้ ถือเป็นมิติทางยุทธศาสตร์ที่จะช่วยขับเคลื่อนประเทศให้สามารถพัฒนาได้อย่างมั่นคง มั่งคั่งและยั่งยืน จากการศึกษาเชิงพื้นที่พบว่าประเทศไทยนับเป็นประเทศเกษตรกรรมที่สำคัญแห่งหนึ่งของโลก ประชาชนมากกว่าร้อยละ 50 ประกอบอาชีพเกษตรกรรม ซึ่งในแต่ละปีจะมีผลผลิตทางการเกษตรส่งออกจำนวนมาก โดยเฉพาะอย่างยิ่งพืชผลซึ่งในปี 2564 มีข้อมูลเผยว่าผลไม้ถือเป็นสินค้าเป้าหมายสำคัญในการส่งออกของไทย โดยในช่วง 7 เดือน (ตั้งแต่มกราคม – กรกฎาคม) ของปี 2564 ประเทศไทยส่งออกเฉพาะผลไม้สดและแปรรูป มูลค่ารวมกว่า 131,166 ล้านบาท ซึ่งเพิ่มขึ้น 48.31 เปอร์เซ็นต์ เทียบได้กับช่วงเดียวกันในปี 2563 และมีแนวโน้มที่จะเพิ่มสูงขึ้นทุกปี (ไทยรัฐออนไลน์, 2564) ซึ่งผลผลิตที่มีอัตราขยายตัวในการส่งออกค่อนข้างสูง ได้แก่ สับปะรด, ลำไย, มังคุดและทุเรียน (ประชาชาติธุรกิจออนไลน์, 2564) ผลผลิตทุเรียนที่ซึ่งมีอัตราการส่งออกเพิ่มขึ้นสูงถึง 488 เปอร์เซ็นต์ (ไทยรัฐออนไลน์, 2564) ซึ่งประเทศไทยถือว่าเป็นแหล่งผลิตทุเรียนอันดับ 1 ของโลก เหล่านี้ส่งผลให้เกิดเศษเหลือทิ้งจากเปลือกทุเรียนตามมาเป็นจำนวนมากและที่ซึ่งถือได้ว่าเป็นเศษเหลือทิ้งจากพืชเศรษฐกิจที่ได้มาจากการแปรรูปทุเรียนในรูปแบบต่างๆ เพื่อการส่งออกหรือแม้กระทั่งการจำหน่ายผลสดในประเทศที่ซึ่งจะมีการแกะเปลือกเพื่อจำหน่าย กรมเจรจาการค้าระหว่างประเทศ สำนักการค้าสินค้า (2564) เผยว่า ในปี 2563 มีการบริโภคทุเรียนภายในประเทศสูงถึง 435,505 ตัน ทั้งนี้ ในปี 2564 ความต้องการของผู้บริโภคภายในประเทศมีแนวโน้มเพิ่มสูงขึ้นจากปี 2563 คิดเป็นร้อยละ 17.89 จากความต้องการบริโภคทุเรียนในประเทศที่เพิ่มสูงขึ้น ส่งผลให้เศษเหลือทิ้งจากเปลือกทุเรียนมีปริมาณเพิ่มสูงขึ้นเช่นเดียวกันจากข้อมูลสัดส่วนของทุเรียน 1 ผล (โดยประมาณ) จะประกอบด้วยเปลือกอยู่ที่ 78.50 เปอร์เซ็นต์ เนื้ออยู่ที่ 18.09 เปอร์เซ็นต์และเมล็ดอยู่ที่ 3.41 เปอร์เซ็นต์ จากน้ำหนักผลโดยเฉลี่ยที่ 3 - 4 กิโลกรัม (สำเริง ช่างประเสริฐ, 2563) ซึ่งเศษเหลือทิ้งจากเปลือกทุเรียนเหล่านี้ ถือเป็นเกือบ 80 เปอร์เซ็นต์ต่อผลผลิตทุเรียน 1 ผล โดยเปลือกทุเรียนที่ทิ้งส่วนใหญ่จะมาจากตลาดสด คิดเป็น 60 เปอร์เซ็นต์ ส่วนอีก 40 เปอร์เซ็นต์ ถูกทิ้งมาจากครัวเรือนของประชาชน (ทีเอ็นเอ็นไทยแลนด์, 2562) ประกอบกับข้อมูลการส่งออกทุเรียนและผลิตภัณฑ์ของไทย ในปี 2560 – 2564 มีทุเรียนที่แปรรูปเพื่อการส่งออกสูงถึง 250,213.8 ตัน ซึ่งทุเรียนสด 1 ตัน จะมีเปลือกทิ้งสูงถึง 585.60 กิโลกรัมหรือ 58.60 เปอร์เซ็นต์ (กรมเจรจาการค้าระหว่างประเทศ สำนักการค้าสินค้า, 2564) สรุปคือจากปริมาณการส่งออกทุเรียนแปรรูป ในปี 2560 – 2564 ส่งผลให้มีเศษเหลือทิ้งจากเปลือกทุเรียนสูงถึง 146,525,201 กิโลกรัม นอกจากนั้นเศษเหลือทิ้งเหล่านี้ยังส่งผลให้เกิดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม อาทิ การเผาที่อาจก่อให้เกิดมลพิษสูง ขณะที่การฝังกลบก็มีต้นทุนสูงถึงตันละ 900 บาท และอาจส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมในระยะยาว (ทีเอ็นเอ็นไทยแลนด์, 2562) เหล่านี้คือผลกระทบที่เกิดขึ้นและส่งผลกระทบในวงกว้างตั้งแต่ระดับประเทศ ระดับภูมิภาคไปจนถึงระดับเกษตรกรหรือผู้ประกอบการเอง ซึ่งพื้นที่ที่มีการเพาะปลูกและมีผลผลิตทุเรียนมากที่สุดในประเทศไทย ได้แก่ จังหวัดจันทบุรี, จังหวัดชุมพร และจังหวัดระยอง ตามลำดับ (สำนักงานนโยบายและยุทธศาสตร์การค้า, 2563) จากแนวทางการยกระดับใช้ประโยชน์เศษเหลือทิ้งเปลือกทุเรียนสู่สิ่งทอภายใต้แบรนด์ MUW.OFFICIALเห็นได้ว่านวัตกรรมชุดนี้ได้รับความสนใจจากทั้งภาครัฐ ภาคเอกชน รวมถึงภาคประชาชนทั่วไป ซึ่งผลงานต้นแบบชุดนี้ได้รับ “รางวัลเหรียญทอง” และ “รางวัลระดับดีเด่น” จากการประกวดผลงานนวัตกรรมสายอุดมศึกษา ประจำปี 2567 จากสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) ในงานมหกรรมงานวิจัยแห่งชาติ 2567 (Thailand Research Expo 2024) และรางวัล Excellence Award ในงาน The 24th International FABI Fashion Exhibition 2024 จาก Korean Society of Fashion Business ประเทศเกาหลีใต้ รวมถึงผลงานรางวัลล่าสุดคือ Investor’s Chioce Award (รางวัล The Best) ในกิจกรรมการประกวด ‘Innovation to Business (I-2B) Success & Beyond : ขับเคลื่อนอนาคตด้วยนวัตกรรม ต่อยอดความสำเร็จนวัตกร ประจำปี 2568’ ซึ่งจัดโดยสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) และนวัตกรรมชุดนี้ยังได้รับทุนต่อยอดผลงานวัตกรรมฯ ภายใต้โครงการการยกระดับนักวิจัยนักประดิษฐ์เพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน Invention to Business (I-2B) ประจำปีงบประมาณ 2568 จำนวน 500,000 บาท ในการขยายฐานการผลิตในด้านการพัฒนาเส้นใยทุเรียนสู่สิ่งทอ ณ กลุ่มนาหว้าโมเดล (ครอบคลุม 6 กลุ่มทอผ้า) อำเภอนาหว้า จังหวัดนครพนม และผลงานชิ้นนี้ยังได้รับการจดอนุสิทธิบัตร สิทธิการการออกแบบผลิตภัณฑ์ รวมถึงจดทะเบียนเครื่องหมายการค้าเป็นที่เรียบร้อย รวมทั้งสิ้น 37 หมายเลขคำขอความคุ้มครอง แบรนด์ MUW.OFFICIAL มุ่งเน้นการพัฒนานวัตกรรมสิ่งทอจากเส้นใยทางเลือกเปลือกทุเรียนสู่การต่อยอดรูปแบบผลิตภัณฑ์มูลค่าสูงผ่านสินค้าแฟชั่นไลฟ์สไตล์ ที่เน้นใช้แนวคิดในเรื่องของความยั่งยืน โดยการใช้ประโยชน์จากเศษเหลือทิ้งเปลือกทุเรียนให้เหลือเป็นศูนย์ (Zero waste) ซึ่งมีระดับความพร้อมของเทคโนโลยี/นวัตกรรมอยู่ในระดับ TRL Level 7 : ซึ่งผลงานต้นแบบมีการขึ้นชิ้นงานผลิตจริงและสามารถทำซ้ำได้ รวมถึงมีกลุ่มผู้บริโภคเป้าหมายที่ชัดเจน พร้อมทั้งมีผลการทดสอบผืนผ้าก่อนการใช้งานจาก LAB TEST และผู้เชี่ยวชาญด้านสิ่งทอฯ อีกทั้งยังมีผลการประเมินความพึงพอใจของชิ้นงานต้นแบบที่ผลิตจริงโดยกลุ่มผู้บริโภคเป้าหมาย จำนวน 400 คนและในด้านของระดับความพร้อมของความรู้และเทคโนโลยี/นวัตกรรมทางด้านสังคม อยู่ในระดับ SRL Level 8 : งานวิจัยชุดนี้เป็นการนำเสนอแนวทางการพัฒนาในแง่มุมของการใช้ประโยชน์เศษเหลือทิ้งจากเปลือกทุเรียนสู่การสร้างผลิตภัณฑ์มูลค่าสูงทางด้านเส้นใยสิ่งทอ ซึ่งเป็นการแก้ปัญหาในเรื่องของเศษเหลือทิ้งที่มีปริมาณมากและนำไปสู่การสร้างมลพิษทางสิ่งแวดล้อมผ่านการฝังกลบหรือการเผาทำลายเศษเหลือทิ้งเหล่านี้ แต่จากการพัฒนายกระดับนวัตกรรมดังกล่าวพบว่าการคัดแยกเส้นใยจากเปลือกทุเรียนมีข้อจำกัดในด้านระยะเวลาและกำลังการผลิตที่ไม่เพียงพอต่อความต้องการของกลุ่มผู้บริโภคในปัจจุบัน จากการศึกษาเชิงพื้นที่และการเชื่อมโยงเครือข่ายความร่วมมือ พบว่า บริษัท มาสเตอร์ คิง ฟรุตส์ จำกัด ซึ่งเป็นผู้ประกอบการในภาคอุตสาหกรรมประเภทอาหารและเครื่องดื่ม ซึ่งมีการดำเนินกระบวนการคัดแยกและสกัดเพคตินจากเปลือกทุเรียนเพื่อใช้เป็นวัตถุดิบในผลิตภัณฑ์อาหาร ส่งผลให้เกิดเศษเหลือทิ้งจากเปลือกทุเรียนภายหลังการสกัดในปริมาณมากอย่างต่อเนื่อง เศษเหลือทิ้งดังกล่าวแม้จะผ่านกระบวนการแปรรูปบางส่วนแล้ว แต่ยังคงมีองค์ประกอบของเส้นใยธรรมชาติที่สามารถนำไปต่อยอดเชิงเทคโนโลยีและนวัตกรรมได้หากมีการจัดการและพัฒนาอย่างเป็นระบบ โครงการวิจัยนี้จึงเล็งเห็นโอกาสเชิงยุทธศาสตร์ในการนำเศษเหลือทิ้งจากภาคอุตสาหกรรมดังกล่าวมาใช้เป็นวัตถุดิบต้นทางสำหรับการพัฒนาเส้นใยทุเรียนเพื่อยกระดับสู่การผลิตสิ่งทอสมรรถนะสูงที่สามารถตอบโจทย์ตลาดอุตสาหกรรมแฟชั่นยั่งยืนได้ผ่านการบูรณาการความร่วมมือกับภาคอุตสาหกรรมในลักษณะของการดำเนินงานนำร่อง (Pilot Collaboration) ระหว่างภาคการวิจัยและภาคเอกชน นับเป็นกลไกสำคัญในการลดข้อจำกัดด้านวัตถุดิบ ลดต้นทุนการจัดการเศษเหลือทิ้งของภาคอุตสาหกรรม และเพิ่มเสถียรภาพของห่วงโซ่อุปทานวัตถุดิบสำหรับการผลิตเส้นใยทุเรียนในเชิงพาณิชย์ โครงการนี้จึงไม่เพียงมุ่งเน้นการแก้ปัญหาเศษเหลือทิ้งในระดับชุมชนหรือระดับพื้นที่เท่านั้น แต่ยังมุ่งยกระดับการจัดการทรัพยากรเหลือใช้ในระดับอุตสาหกรรมให้สอดคล้องกับแนวคิดเศรษฐกิจหมุนเวียน (Circular Economy) และการพัฒนาที่ยั่งยืน โดยการเปลี่ยนของเสียจากกระบวนการผลิตให้กลายเป็นทรัพยากรที่มีคุณค่าในห่วงโซ่อุตสาหกรรมใหม่ จากบริบทดังกล่าวจะเห็นได้ว่า การพัฒนานวัตกรรมสิ่งทอจากเศษเหลือทิ้งเปลือกทุเรียนมิได้เป็นเพียงการแก้ปัญหาด้านสิ่งแวดล้อมจากของเสียทางการเกษตรเท่านั้น หากแต่เป็นการต่อยอดเชิงระบบจากฐานงานวิจัยและนวัตกรรมที่มีระดับความพร้อมสูงสู่การขยายผลในมิติอุตสาหกรรมและเชิงพาณิชย์อย่างเป็นรูปธรรม โครงการวิจัยนี้จึงมุ่งเน้นการยกระดับ “ต้นทาง” ของห่วงโซ่มูลค่า โดยเฉพาะกระบวนการจัดเตรียมวัตถุดิบและเส้นใยทุเรียนให้มีคุณภาพสม่ำเสมอ สามารถรองรับการผลิตในระดับที่สูงขึ้น และสอดคล้องกับความต้องการของตลาดอุตสาหกรรมแฟชั่นยั่งยืน ผ่านการบูรณาการความร่วมมือกับภาคเอกชนซึ่งมีศักยภาพด้านวัตถุดิบและกำลังการผลิตเป็นฐานรองรับการดำเนินงานในลักษณะดังกล่าวไม่เพียงช่วยลดต้นทุนและเพิ่มประสิทธิภาพในการจัดการเศษเหลือทิ้งของภาคอุตสาหกรรม แต่ยังเป็นการสร้างเสถียรภาพของห่วงโซ่อุปทานและเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันของนวัตกรรมสิ่งทอหมุนเวียนในตลาดเชิงพาณิชย์ อันจะนำไปสู่การขยายผลของผลงานวิจัยจากระดับต้นแบบสู่การผลิตและการใช้ประโยชน์จริงในวงกว้าง สอดคล้องกับเป้าหมายการพัฒนาประเทศด้านเศรษฐกิจหมุนเวียน การสร้างมูลค่าเพิ่มจากทรัพยากรชีวภาพ และการเติบโตทางเศรษฐกิจที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืนในระยะยาว

หัวหน้าโครงการ

ระบุผู้ร่วมโครงการภายใน

 

ระบุผู้ร่วมโครงการภายนอก

500000

2569

innoimg-1785811414-1785811414.jpg